Verduitst, verfranst, verperz-eh…

Help, er zit een gat in mijn Nederlands en dat moet gevuld.

PersiansIn het Engels bestaat het werkwoord to Persianise (of Persianize), doorgaans gebruikt als voltooid deelwoord: Persianised cultures, a Persianised form of Hindustani, enzovoort. Dat is een doorzichtig woord: Persian betekent Perzisch, dus wie iets Persianises, geeft er een Perzisch karakter aan.

Maar hoe zeg je dat in het Nederlands? Ook wij kunnen allerlei zaken vernederlandsen, verduitsen, verfransen, verzweedsen, verbulgaarsen, veramerikaansen, verchinesen (of verchinezen – minder correct, lijkt me), verargentijnsen of desnoods verguatemalteeksen en verpapoea-nieuw-guinesen. Althans, al die werkwoorden, gebaseerd op bijvoeglijke naamwoorden, klinken mij welgevormd in de oren, al zijn sommige weinig gangbaar. Daarnaast zijn er nog een paar varianten als amerikaniseren en sinificeren, die aan andere talen ontleend zijn. Maar zodra een bijvoeglijk naamwoord op –isch eindigt, loopt het spaak. Verservischen, verrussischen, verperzischen? Het kan aan mij liggen (ik hoop het!), maar ik vind het niet klinken. Een verperzischt Hindoestaans? Geen gehoor, toch? En tenslotte hebben we naast vergroten en vergelen en verwetenschappelijken ook niet verlogischen. Lees verder

Geplaatst in Nederlandse taal, vertalen, vreemde talen | Tags: , , , | 11 reacties

Met zoveel opzienbarende woordontdekkingen

Dit stukje kent vier blije winnaars, en jijzelf bent daar waarschijnlijk één van, of misschien zelfs wel twee! (Ja, dat kan. Let maar op.)

beideboekenIk ga twee boeken bespreken die ik als aanwinsten beschouw. De auteurs zijn dus collectief de eerste winnaar, want die hebben er een positieve recensie bij. De tweede: alle Nederlandstalige schrijvers, van literatoren, journalisten en redacteurs tot rapportenopstellers, scriptiezwoegers en amateurbellettristen, want die hebben baat bij het ene boek. Dan zijn er de mensen die wetenschap tof vinden, want die zullen smullen van het andere boek. En de vierde winnaar, tja, dat ben ikzelf. Want als dit stukje klaar is, heb ik eindelijk een achterstallig voornemen uitgevoerd. Lees verder

Geplaatst in boeken e.d. | Tags: , , | 4 reacties

Niet gegokt, toch verloren

kaartkleurenOp de Taalkalender van Onze Taal zijn dit jaar de zaterdagen, getiteld ‘Typisch Nederlands?’, van mijn hand, en afgelopen week stond daar het volgende:

 “Waag eens een gokje: komt ons woord gokken ook voor in het Duits (gocken), Engels (to gawk) en/of Frans (gôquer)? Lees verder

Geplaatst in Nederlandse taal, vreemde talen | Tags: , , , , , | 10 reacties

Pilar

Dit zou een melige grap zijn als ie niet echt gebeurd was.
Setting: ik word rondgeleid bij een Spaanse uitgeverij. Iemand stelt me voor aan een redacteur met wie ik al uitvoerig heb gemaild: ‘Dit is Pilar.’ We begroeten elkaar hartelijk.
‘En’, vervolgt mijn gids, ‘hier hebben we nog een Pilar.’ Ik kijk in de richting waarin ze wijst en zie… niemand. Maar wel een pilaar.
Nu is pilar inderdaad het Spaanse woord voor ‘pilaar’. Weliswaar is het woord mannelijk, maar die kennis heb ik niet paraat en bovendien heb ik er niet op gelet of mijn gids een mannelijke of vrouwelijke vorm gebruikte (otro pilar versus otra Pilar).
Gelukkig lost de puzzel zich al snel op: achter de pilaar begint iets te bewegen, en een vrouw komt met uitgestoken hand op me af: ‘Pilar, aangenaam.’

Geplaatst in vreemde talen | Tags: , , | 3 reacties

Presentatie in viertalig Venlo

In Venlo spreken aardig wat mensen Limburgs, Nederlands, Duits én Engels. In die stad durfde ik dus wel een TEDx-talk te houden onder de titel Grow Up, Learn Another Language. Dat heb ik dan ook gedaan, op 18 november 2016.

Dat TED-sprekers hun verhaal uit het hoofd houden, lijkt heel tof. Maar het heeft een keerzijde: zelfs als je je je goed voorbereidt, besteed je al pratend een flink deel van je aandacht aan het ‘ophalen’ van de tekst uit je geheugen. Ik heb in deze versie onbedoeld stukjes overgeslagen, en je zíét me hier en daar nadenken hoe het ook weer verder gaat. Ik heb hetzelfde betoog ook elders een keer gehouden, toen met papier erbij. Die versie komt later dit jaar ook online beschikbaar, en ik ben heel benieuwd welke van de twee overtuigender is, en prettiger om naar te kijken.

Een ander verschil was trouwens nog dat bij die andere gelegenheid het publiek allerlei verschillende moedertalen had. Op zo’n internationale plek was Engels een logische keuze. Bij TEDx daarentegen is het een verplichting. En ik kan je verzekeren: Engels spreken in Venlo, dat voelde raar.

Hier staan alle presentaties van TEDx Venlo 2016.

Geplaatst in vreemde talen | Tags: , | 1 reactie

Vier maanden Vietnamees

vietnamZoals ik in november al aankondigde, ben ik bezig Vietnamees te leren. Ik schrijf daar zo af en toe Engelstalige blogjes over, tot nu toe vier stuks. Je vindt ze allemaal via deze link; het beste is om van onderaf te beginnen met lezen. Ook in deze Nederlandstalige blogpost uit december komen mijn Vietnamese avonturen aan de orde.

Geplaatst in taal algemeen | Tags: , | 1 reactie

Nog persoonlijkere voornaamwoorden

Leeft een plant? Is een fles een individu? Kan frustratie praten? Vreemde vragen, toegegeven, maar ik wil ergens heen, en wel naar de trappen van bezieling, beter bekend als de animacy hierarchy. Die term slaat op de rangorde die onze geest aanbrengt in alle verschijnselen die ons pad kruisen: beginnend bij mensen, die we zonder aarzelen op nummer één zetten, via gewervelde dieren, ongewervelde dieren, planten en concrete voorwerpen tot aan contourloze dingen als melk en zand, en daar nog weer onder zitten de ontastbaarheden als informatie, jaloezie en gedegenheid.

Taalkundigen zijn dol die rangorde, want veel talen zijn ermee doordrenkt. In sommige Slavische talen bijvoorbeeld krijgen mannelijke woorden die naar levende wezens verwijzen andere uitgangen voor de vierde naamval dan woorden voor voorwerpen. Het Spaans markeert levende lijdende voorwerpen vaak anders dan levenloze. En heel veel talen – misschien wel alle, maar het is altijd link om dat stellig te beweren – maken verschil tussen ‘iemand’ en ‘iets’, tussen ‘wie’ en wat’. Lees verder

Geplaatst in Nederlandse taal, taal algemeen | Tags: , , | 4 reacties

In de opruiming (4): sorry!

gastonMijn veel jongere ik – zie foto – kon er slecht tegen als mijn moeder zei: ‘Dat is een kwestie van houden van’ of ‘Die pakt niet door, hij zit alleen maar te hopen op’. Ik riep dan geïrriteerd: ‘Houden van wie of wat?’ of ‘Hopen waarop?’ Lees verder

Geplaatst in Nederlandse taal | Plaats een reactie

In de opruiming (3): heibel

3589723219

De bijbelse fabel als zouden in Babel
de talen ontstaan zijn, is onacceptabel.
Het geeft me de kriebels, zo iets implausibels,
dit domste gebabbel sinds Kaïn en Abel.

 

Geplaatst in taal algemeen | 5 reacties

In de opruiming (2): het raadsel ck

Picknick mit VolkswagenWat is er mis met een k aan het einde van een lettergreep? Waarom schrijven de Zweden, de Duitsers en de Engelsen allemaal ck? Waarom heet een ‘bok’ in het Duits een Bock, in het Zweeds een bock, in het Engels een buck? Waarom kent het Duits locker, het Engels locker, het Zweeds lockar? – drie woorden overigens die niets met elkaar te maken hebben en ook niet ‘lokker’ betekenen, maar respectievelijk ‘losjes’, ‘kluisje’ en ‘lokken, krullen’. Waarom die c? Trouwens, Hooft, Vondel en alle andere Nederlandse schrijvers van vóór 1700 of daaromtrent deden het ook. Naast Bekker hebben we ook nog steeds de achternaam Becker. Waarom, hoezo, waartoe dit alles? Lees verder

Geplaatst in Nederlandse taal, vreemde talen | Tags: | 6 reacties