Vraag aan KIJK: stelt de ‘o’ een ronde mond voor?

oWanneer we de klank o uitspreken, neemt onze mond een ronde vorm aan. Is de bijbehorende letter daarom zo rond? Toch niet. Die vorm heeft te maken met een ander lichaamsdeel: het oog.

Ons alfabet gaat, via allerlei omzwervingen, terug op het Fenicisch. Dat is een taal uit het Midden-Oosten, verwant aan het Arabisch, die zo’n drieduizend jaar geleden werd gesproken. Elke letter in het Fenicische alfabet had een vorm die was afgeleid van een voorwerp, lichaamsdeel of dier. Omdat het Fenicische woord voor ‘oog’ begon met een kokhalsachtige medeklinker, werd die klank weergegeven met een afbeelding van een oog. Vervolgens werd die versimpeld tot een cirkeltje. Lees verder

Geplaatst in Nederlandse taal, vragen aan KIJK, vreemde talen | Tags: , | Plaats een reactie

Vietnamees leren!

interesting-facts-about-vietnam-flagIk heb een wild plan opgevat: ik ga Vietnamees leren. Het idee kwam op kort na de Polyglot Conference in Thessaloniki, maar die conferentie is op zichzelf niet de reden. Hoe het wel zit, lees je op mijn Engelstalige blog, Language Writer. Daar zal ik, zo is het  plan, op gezette tijden verslag te doen van alles wat ik onderweg tegenkom (Of misschien wel op ongezette tijden – wat betekent ‘gezet’ hier eigenlijk?) Vietnamees is zo anders dan alle talen die ik tot nu toe heb proberen te leren, dat móét wel verrassingen opleveren.

Geplaatst in vreemde talen | Tags: | 1 reactie

Vraag aan KIJK: vanwaar ‘de’ en ‘het’ mens?

KIJK11.jpgVoor het novembernummer van KIJK schreef ik deze bijdrage aan de vraag & antwoord-rubriek:

De mens kan een man of een vrouw zijn, maar het mens is altijd een vrouw, en meestal geen aardige. Vanwaar dat verschil? vroeg Diane de Veld zich af.

Lees verder

Geplaatst in Nederlandse taal, vragen aan KIJK | Tags: , | Plaats een reactie

Tweetaligheid: een onontgonnen hulpbron

Dit artikel is oorspronkelijk verschenen in Levende Talen Magazine van oktober 2016, een themanummer getiteld ‘Kennis over taal’.

ltm-kleinHoe leer je het beste een taal? Door onderdompeling natuurlijk. Zo leren we als kleuter ons Nederlands: in een warm taalbad. Een flink deel van onze landgenootjes poedelt zelfs in twéé badkuipen. In de ene klotst het Nederlands, in de andere het Turks, Fries, Engels, Twents, Berbers, Spaans, de Nederlandse Gebarentaal, noem maar op. Een rijkdom is dat. Oké, soms verslikken de kinderen zich even, en als ze vóór hun schoolcarrière te weinig met Nederlands in aanraking zijn gekomen, hebben ze eerder een hardnekkige achterstand dan een voordeel. Maar ‘dubbel badderen’ is vooral een weelde, een geestelijke weldaad, een borrelende bron van potentiële taalvaardigheid.

Ik ga daar zo meteen verder op in. Eerst een kleine omweg, om er sneller te komen. Lees verder

Geplaatst in taal algemeen, vreemde talen | Tags: , , | 4 reacties

Meer Nederlands, meer, meer!

gbdbHet boekje kon bij voorbaat bijna niet mislukken, zo goed is het idee: bespreek een flink aantal Nederlandse woorden die in Nederland gangbaar zijn maar in Vlaanderen niet, en vice versa. Dus geen gezeur over wat goed en fout is. Geen gemopper op elkaars woordkeus. Gewoon een beschrijving van woorden waar Nederlanders en Vlamingen elkaar mee verbazen.

Het ligt eigenlijk ontzettend voor de hand, maar omdat tot voor enige tijd het Nederlands van het noorden onbetwist de dienst uitmaakte, had bij mijn weten nog niemand het gedaan. Heidi Aalbrecht en Pyter Wagenaar – twee Nederlanders, opmerkelijk genoeg – vullen die leemte met Gluren bij de buren. Ondertitel: De leukste taalverwarringen tussen Vlamingen en Nederlanders. Lees verder

Geplaatst in boeken e.d., Nederlandse taal | Tags: , | 3 reacties

De beste talen om jong te leren

Een vader in de Amerikaanse staat Hawaii mailde me onlangs met de vraag welke talen hij het beste aan zijn twee jonge kinderen kan aanbieden. Ze zitten al op – een soort van – Chinese les, maar hij wilde ze de kans geven er meer te leren, op een leeftijd dat een kind dat nog spelenderwijs kan.

Los van het feit dat het iets grappigs en ook iets vleiends heeft dat iemand me om advies vraagt van de andere kant van de wereld (het tijdsverschil tussen Nederland en Hawaii is precies 12 uur), vond ik het ook gewoon een leuke vraag. De hele correspondentie, drie korte berichtjes in totaal, staat op mijn Engelstalige blog onder de titel Dad’s polyglots – a recipe.

Geplaatst in vreemde talen | Tags: | Plaats een reactie

Schoonheidsvouwtjes

logoEen dezer dagen verschijnt Taalvoutjes – het boek 4, deel 4 in de gelijknamige serie dus. Het bevat naast een flinke dosis amusant taalleed ook een aantal columns, waaronder deze van mij:

Techniek die in onze jeugd al bestond, maakt deel uit van de wereld zoals die nu eenmaal is. Wat in onze vroege volwassenheid is uitgevonden, ervaren we als vooruitgang. Maar wat daarna nog erbij komt, dat deugt niet. Dat schreef Douglas Adams, en hij heeft me door: tv’s vind ik doodgewoon, computers geweldig, maar drones maken me onrustig.

Wat Douglas niet zag, is dat het óók opgaat voor taal. Als kind leren we de norm, als jongvolwassene staan we open voor vernieuwing (ik heb een tijdlang konsekwent ‘teorie’ gespeld), maar wat daarna verandert, is fout. Ergens in de 30 worden we conservatief en gaan mopperen. Lees verder

Geplaatst in Nederlandse taal | Tags: , | 1 reactie

Ingeburgerd in Gotenburg


evenemang2Evenemang
voor ‘evenement’. EnkĂ€t voor ‘enquĂȘte’. Mejl voor ‘mail’. Je moet ze even hardop uitspreken, maar dan zie je ze in Zweden ook overal: buitenlandse woorden met een spelling die de (Zweedse) uitspraak weerspiegelt, niet hun herkomst. Ik weet dat sommige Nederlanders en Vlamingen ervan gruwen en meteen visioenen krijgen van kompioeter en odeklonje, maar ik hou er wel van. Dus nu ik een paar dagen in Gotenburg rondloop, geniet ik van foajĂ©, nivĂ„, intervju en blogg.

foajeBetekent dat nou dat het Zweeds vrij is van spellingconservatisme? Dat ze nefaste etymologische overwegingen op dit gebied hebben uitgebannen? Toch niet. Ik kwam hier de onderhoudende taalkundige Mikael Parkvall tegen (de schrijver van het erg leuke boek Limits of language), en die vertelde me dat de Zweedse spelling sinds 1907 niet meer veranderd is.

pja%cc%88ser

PjĂ€s voor ‘toneelstuk’ is ontleend aan het Franse piĂšce.

Dat klinkt misschien aantrekkelijk, maar het betekent dat de spelling inmiddels achterloopt op de uitspraak. In de uitspraak van woorden als djup en djur (‘diep’, ‘dier’) is de beginklank in de loop van de twintigste eeuw weggevallen, maar op papier staat gewoon nog steeds die d. En zelfs in 1907 werd de l van ljus (‘licht’) allang niet meer uitgesproken, aldus Mikael. Die l heeft in het Zweedse woord ljus dus dezelfde nostalgische bestaansgrond als de w in ons woord erwt en de b in ambt.

Kortom, woorden met oude rechten mogen hun spelling behouden, maar veel nieuwkomers worden in één klap hardhandig ingeburgerd. Zo geformuleerd klinkt het Zweedse spellingbeleid opeens een stuk minder verlicht.

 

Geplaatst in vreemde talen | Tags: , | 2 reacties

Scrabblewoordendemystificatie (29)

‘Mooi Scrabblewoord’, hoor ik mensen soms zeggen. Het gaat dan om woorden als plattelandsontwikkelingsprogramma, bliksembeveiligingsinstallatie en rimpelbuisobstakelbeveiliger. Ik ken de meesten van die mensen niet of nauwelijks, maar deze stelling durf ik wel aan: scrabbelen kunnen ze niet.

pinspiratiescrabble2Als je scrabbelt, en ik bedoel nu gewoon recreatief, dus niet als topsport – want als topscrabbelaar leer je woordenlijsten van honderden pagina’s uit je hoofd, desnoods in een taal die je niet beheerst (serieus, mensen doen dat) – als je voor je lol scrabbelt dus, maar je doet wel een beetje je best om te winnen, dan weet je: Ă©chte ‘mooie Scrabblewoorden’ zijn 7 of 8 letters lang en bestaan hoofdzakelijk uit veel voorkomende letters. Aandeel, ontdoen, verlegen: dat zijn beeldschone Scrabblewoorden. Daar kun je in één beurt alle 7 blokjes mee kwijt – kassa, want 50 punten bonus. Een andere categorie ‘mooie Scrabblewoorden’ zijn korte woorden met een x, y of q, zoals ex, fax, yen, yin, sexy, qua en qat (leve qat, want dat vereist geen u!). Ze zijn onmisbaar om van die beroerde incourante letters af te komen. Lees verder

Geplaatst in Nederlandse taal | Tags: , , | 5 reacties

Vastigheid

schroefDe Franse uitdrukking sans doute, letterlijk ‘zonder twijfel’, betekent niet ‘zonder twijfel’, maar ‘waarschijnlijk’. Ze moet aanvankelijk die sterkere betekenis wel gehad hebben, lijkt me, en in het Spaans (sin duda) is dat nog steeds zo. Maar om in het hedendaagse Frans ‘zonder twijfel’ te zeggen, moet er het woordje ‘enige’ bij: sans aucun doute.

Raar.

Maar zoals zo vaak: de rare dingen die anderen met taal uitspoken, blijk je zelf bij nader inzien ook te doen. Want in het Nederlands hebben we net zo goed een woord dat op het eerste gezicht veel meer zekerheid uitdrukt dan we eigenlijk bedoelen. Dat woord is vast. In ‘ze doet dat vast’ en ‘het gaat vast regenen’ betekent het niet meer dan ‘waarschijnlijk’. Terwijl vast van oorsprong, en in veel contexten nog steeds, juist een hele stevige betekenis heeft. Als een touw is vastgemaakt, kan het niet meer zomaar losschieten. Als iemands schuld is vastgesteld, is hij geen verdachte meer, maar een dader. En toen Maarten Luther ‘Een vaste burcht is onze God’ schreef, bedoelde hij niet dat God een spaanplaten kasteeltje is dat misschien toch wel wat bescherming kon bieden. Lees verder

Geplaatst in Nederlandse taal, vreemde talen | Tags: , , , | 4 reacties