Translate just what you need

Geplaatst op 24 oktober 2014 door Gaston

Een Nederlander, een Duitser en een Rus werken op een vertaalbureau. Klant Philips vraagt aan alle drie om de wervende kreet te vertalen die op de verpakking van een waterkoker zal komen te staan: ‘Boil just what you need.’ ‘Het idee erachter is duurzaamheid’, legt de productmanager waterkokers uit. ‘Als je niet te veel water opzet, bespaar je energie.’
De Nederlander vindt ‘Kook precies wat u nodig hebt’ te vaag, en maakt ervan: ‘Exact de juiste hoeveelheid koken’.
De Duitser vreest dat kopers andere dingen dan water zullen koken, en vertaalt: ‘Kochen Sie nur Wasser, das Sie brauchen.’ Lees verder →

Geplaatst in taal algemeen, vertalen | Tags: | 4 reacties

Google has the box below the knee?

Geplaatst op 20 oktober 2014 door Gaston

papegaaien3“Google Translate is geen knullige vertaalmachine meer”, schreef Anna Tuenter vorige week op Kennislink. “Zijn naar het Engels vertaalde teksten naderen het niveau dat studenten moeten hebben om te slagen voor hun toelatingsexamen Engels op de universiteit.”

Zou het?

Laat ik vooropstellen dat ik Google Translate (GT) hartstikke handig vind. Ik zet hem zowat dagelijks voor me aan het werk, meestal om een idee te krijgen van wat teksten ongeveer betekenen. Ik laat al dat Pools, Turks en Welsh dan niet in het Nederlands vertalen, want dat levert te vaak ondoorgrondelijke wartaal op, maar in het Engels, want dan zijn de resultaten, hoewel krakkemikkig, een heel stuk begrijpelijker. Dank, Google! Maar toch, als dit bij benadering het niveau zou zijn dat studenten moeten hebben om te slagen voor hun toelatingsexamen Engels op de universiteit, zoals Tuenter beweert, dan zou ik mijn hart vasthouden voor die universiteiten. Lees verder →

Geplaatst in Nederlandse taal, taal algemeen, vreemde talen | Tags: , , , | Plaats een reactie

Gebarentaalwoordenboeken

Geplaatst op 14 oktober 2014 door Gaston

Er zijn tientallen gebarentalen. De meeste landen hebben er één, sommige zelfs meerdere. Ik heb een flink aantal gratis woordenboeken gevonden, sommige beperkt, andere omvangrijk. Er zijn er meer, maar ik moest nu echt even stoppen.

De omvangrijkste bron is Spread the Sign (zie afbeelding), waar gebaren in zo’n twintig gebarentalen te vinden zijn, doorzoekbaar in een groot aantal gesproken talen. Vreemd genoeg ontbreekt zowel NGT als Nederlands.Schermafbeelding 2014-10-14 om 17.07.40 Lees verder →

Geplaatst in Nederlandse Gebarentaal | Tags: , , | Plaats een reactie

De stilste taal van Nederland (7)

Geplaatst op 6 oktober 2014 door Gaston

Waarom worstel ik toch zo met gebarentaal? Wat maakt die NGT zo verrottes lastig?

Natuurlijk, ik ben geen twintig meer, en jonkies schijnen het makkelijkst te leren. Anderzijds, ik snap veel meer van taal dan toen. En op andere gebieden leer ik nog dagelijks bij, dus mijn cognitieve verkalking valt wel mee. Er moet meer aan de hand zijn.
Natuurlijk, NGT is erg anders. Zelfs in het Turks heet ‘aluminium’ gewoon alĂŒminyum en ‘muziek’ is ook in het Fins nog musiiki, maar de NGT-gebarenschat lijkt bar weinig op de Nederlandse woordenschat. Daar staat dan wel weer tegenover dat veel gebaren makkelijk te onthouden zijn, dus dit kan de hele verklaring ook niet wezen.

Schermafbeelding 2014-10-05 om 22.30.10Nee, volgens mij zitten de obstakels ’m vooral in andere dingen; in een aantal aan NGT verbonden omstandigheden en eigenschappen die gezamenlijk het leven van de beginnende gebaarder knap lastig maken.
Om te beginnen wordt NGT zelden geschreven, en al helemaal niet in ons vertrouwde alfabet. Je kunt een gebaar niet snel even noteren, een onbekend gebaar niet gemakkelijk opzoeken, lastige gebaren niet onder elkaar opschrijven om te oefenen. Ik ben een schrijfmens bij uitstek, dus ik ervaar hier een gemis dat grenst aan liefdesverdriet. Lees verder →

Geplaatst in Nederlandse Gebarentaal | Tags: , | 12 reacties

Taaltoerisme in het Engels (4)

Geplaatst op 3 oktober 2014 door Gaston

stedenOp minstens vier plaatsen in de wereld geloven deskundige mensen dat Taaltoerisme, of beter gezegd Lingo, een kans maakt op de Engelstalige markt. In de Londense wijk Soho gelooft literair agente Caroline Dawnay erin. Elders in Londen, in Islington, gelooft uitgeverij Profile Books erin. In Amsterdam gelooft het Letterenfonds erin, want dat heeft besloten de vertaling mede te financieren. En in New York gelooft een uitgever die ik nog niet mag noemen er ook in, want die heeft een bod uitgebracht op de rechten voor gindse markt.

Als Amsterdam, Londen en New York in Lingo geloven, dan moet Amersfoort – ik dus – misschien ook maar eens wat hogere verwachtingen gaan koesteren. Te meer omdat uitgevers in andere taalgebieden eveneens blijk hebben gegeven van belangstelling.

Van Taaltoerisme zijn zo’n 2500 exemplaren verkocht, wat lang niet slecht is. Maar zoals het er nu uitziet, is dat nog maar het begin. Wat fijn is, want dan kan ik tijd steken in mijn volgende boek.

Naschrift: inmiddels mag ik de uitgever wel noemen. Het is Grove Atlantic.

Geplaatst in boeken e.d., vertalen | Tags: , , | 6 reacties

Le dernier repas

Geplaatst op 23 augustus 2014 door Gaston
Brel met een citaat uit zijn meest taalkundige nummer, Rosa.

Brel met een citaat uit zijn meest ‘taalkundige’ nummer, Rosa.

Ruim 5 jaar geleden plaatste ik op (de voorganger van) dit blog drie vertalingen van W.H. Audens Funeral blues, waaronder een die ik zelf had gemaakt op basis van de andere twee plus een paar eigen ideeën. In de reacties kwamen er nog drie vertalingen bij, plus een gedeeltelijke. Die blogpost trekt nog steeds vrij veel lezers, ongetwijfeld dankzij zoekmachines.

Afgelopen week heb ik een Nederlandse versie geschreven van Jacques Brels Le dernier repas. De oorspronkelijke tekst zal ik hier niet plaatsen; die staat al talloze malen online, bijvoorbeeld op lyricstranslate.com, inclusief een rechttoe-rechtaan-vertaling zonder rijm of metrum (maar met een paar foutjes, naar ik meen). Er bestaat ook een berijmde en metrische vertaling van het lied onder de titel ‘Mijn laatste diner’, door Koen Stassijns en Geert van Istendael. Op gevaar af in Vlaanderen gestenigd te worden beken ik hier dat ik dat een draak van een tekst vind, die mank gaat aan rijmdwang en gebrekkige zingbaarheid. Neem alleen de twee openingsregels al: ‘Bij mijn finaal diner / Wil ik mijn broers nog zien’. Die eerste regel is op een bizarre manier hoogdravend, zeker gezien de eenvoud van het origineel, à mon dernier repas, ‘bij mijn laatste maaltijd’. De twee regel heeft aan het eind een lettergreep minder dan het origineel, wat de melodie geen goed doet. Lees verder →

Geplaatst in vertalen, vreemde talen | Tags: , , | 4 reacties

De lijn tussen Romeinen en Germanen (slot)

Geplaatst op 21 juli 2014 door Gaston

De taalgrens, dat is toch die streep dwars door België waar de Vlamingen en Walen altijd over steggelen? Klopt. Maar ook elders raken de Germaanse en Romaanse taalgebieden elkaar, en overal is die grens al eeuwenlang in beweging. Een tocht langs deze lijn voert door een flink deel van Europa. Derde en laatste etappe: van Noordwest-Italië naar het oosten (en een uithoek).

Op onze tocht langs de Romaans-Germaanse taalgrens hebben we zojuist overnacht in het Italiaanse, maar traditioneel Duitstalige dal van de Lys, dat ingeklemd ligt tussen Franstalig gebied aan de westkant en Italiaanstalig gebied aan de zuid- en oostkant. Om de Duits-Italiaanse taalgrens te volgen, moeten we terug naar het noorden, naar de Zwitsers-Italiaanse staatsgrens, en die dan volgen in oostelijke richting.

DuitsinItalië

Duitse ‘taaleilanden’ in Noord-ItaliĂ«

Maar de noordgrens van ItaliĂ« valt bepaald niet samen met de Germaans-Romaanse taalgrens. In ItaliĂ« liggen een (geleidelijk slinkend) aantal kleine Duits sprekende ‘taaleilanden’, zowel ten zuiden van Zwitserland als ten zuiden van Oostenrijk – zie de rode punten op de kaart. Omgekeerd is het Zwitserse kanton Ticino, dat aan ItaliĂ« grenst, Italiaanstalig, terwijl het kanton GraubĂŒnden drietalig is: in het zuiden spreekt men Italiaans; de rest is overwegend Duitstalig, maar kent meerdere gebieden met Reto-Romaans als hoofdtaal. (Meer over heden en verleden van het Reto-Romaans in het boek Taaltoerisme, hoofdstuk 21.) Lees verder →

Geplaatst in vreemde talen | Tags: , , , , , , , , | Plaats een reactie

Een wenk aan Jeroen Grueter (2)

Geplaatst op 8 juli 2014 door Gaston

ARGOm het de commentator van morgenavond, Jeroen Grueter, gemakkelijk te maken, zal ik de uitspraak van alle 24 achternamen van de Argentijnse selectie, inclusief de trainer, hier zo goed mogelijk in het Nederlands weergeven. Daarbij staat de g voor de g van (de) Guzman, de ch voor die van (van) Gaal. Beklemtoonde lettergrepen staan in hoofdletters. De klemtoonregels heb ik in het vorige blogje uitgelegd.

  • AgustĂ­n OriĂłn, doelman: agoesTIEN oriON
  • Alejandro Sabella, trainer: aleCHANdro saBELja; saBEja of de typisch Argentijnse uitspraak saBEzja mag ook
  • Augusto FernĂĄndez: auGOESto ferNANdes
  • Enzo PĂ©rez: ENso PEres (en dus niet peRES, ÂĄcaramba!)
  • Ezequiel Garay: esseKJEL gaRAJ
  • Federico FernĂĄndez: fedeRIEko ferNANdes
  • Fernando Gago (ferNANdo GAgo)
  • Gonzalo HiguaĂ­n: gonSAlo iegwaIEN
  • JosĂ© Basanta: choSEE baSANta
  • Marcos Rojo: MARkos ROcho
  • Mariano AndĂșjar, doelman: marJAno anDOEchar
  • Maxi RodrĂ­guez: MAKsi roDRIEges
  • Pablo Zabaleta: PAblo sabaLEta
  • Ricky Álvarez: RIEkie ALbares
  • Rodrigo Palacio: roDRIEgo paLAS-jo (en niet paLA-sjo)
  • Sergio AgĂŒero: SERchjo aGWEro (de u wordt hier wel uitgesproken, vanwege die puntjes)
  • Sergio Romero, doelman: SERchjo roMEro

Lees verder →

Geplaatst in vreemde talen | Tags: , , , , , | Plaats een reactie

Een wenk aan Jeroen Grueter (1)

Geplaatst op 8 juli 2014 door Gaston

wenkNederland speelt morgen pas tegen ArgentiniĂ«, maar ik zit nu al in spanning: zal Jeroen Grueter eindelijk de namen van Spaanstalige voetballers correct gaan uitspreken? Tot nu toe is dat hem en zijn collega’s niet gelukt.

Toch heeft Oranje gedurende dit toernooi al vier van zijn vijf wedstrijden tegen Spaanstalige landen gespeeld, en sowieso komen de verslaggevers vaak met Spaans in aanraking, want het Spaanse voetbal is de afgelopen jaren dominant geweest. Waarom dan toch de belabberde uitspraak van zo veel namen?

Kijk, ik begrijp best dat Grueter bij Miguel Herrera geen onderscheid maakt tussen de lange en de korte r van de achternaam. Dat verschil kennen we tenslotte niet in onze taal. Ik snap ook nog net dat hij in een onbewaakt ogenblik de ‘u’ van Miguel een keer uitspreekt, ook al is de correcte uitspraak ‘migel’, met zo’n k-achtige g. Lees verder →

Geplaatst in vreemde talen | Tags: , , , , , | Plaats een reactie

Ook de krant weet niets van gebarentaal

Geplaatst op 26 juni 2014 door Gaston

NĂ©t nadat ik mijn stuk over gebarentaal op dit blog had geplaatst, viel mijn oog op een artikel in de digitale Volkskrant van vandaag dat er wonderwel bij aansloot. Kop: “Publieke Omroep komt met virtuele doventolk”.

Ik las het stuk, en bleef in verwarring achter.

In plaats van echte tolken brengt de publieke omroep straks avatars in beeld, zo veel begrijp ik, en wel met een andere kleur voor elke spreker. Wat het voordeel is van een avatar, zie ik niet meteen. Misschien is die goedkoper, maar ik zou denken dat hij nooit zo expressief kan zijn als een echte tolk. De gebaren zullen eerder ‘blikkerig’ zijn, net als de spraak van een synthetische stem. Anderzijds, die verschillende kleuren zullen vermoedelijk handig zijn bij gesprekken tussen meerdere personen.

VolkskrantMaar hoe ‘weten’ die avatars wat ze moeten gebaren? Dat doen ze “geautomatiseerd”, en wel “op basis van programmascripts”, schrijft de Volkskrant. Moet ik nu begrijpen dat we een soort Google-vertaling te zien krijgen van Nederlands naar Nederlandse Gebarentaal (NGT)? Googlevertalingen zijn vaak beter dan helemaal geen vertaling, maar ik heb twee redenen om daar in dit geval aan te twijfelen.

Ten eerste lijkt het me stug dat er een dusdanig groot corpus van vertalingen Nederlands-NGT beschikbaar is dat een computerprogramma aanvaardbare vertalingen van nieuwe teksten kan maken. Simpeler gezegd: de computer heeft te weinig informatie tot zijn beschikking om die avatars begrijpelijke, grammaticaal correcte gebaren te laten maken, of althans dat vrees ik. En ten tweede worden jonge kinderen in het artikel als belangrijke doelgroep genoemd. Zouden die echt baat hebben bij een kwalitatief slecht aanbod van NGT?

Het artikel is niet zo erg informatief, dus misschien zit het net een slag anders en valt het allemaal reuze mee. Maar dåt de informatie zo ondermaats is, is veelzeggend: ook de Volkskrant, toch lang niet het beroerdste dagblad van Nederland, weet gewoon zo weinig van gebarentaal dat hij verzuimt om zijn bron een paar nogal basale vragen te stellen.

***

Zie vooral ook de informatieve reacties hieronder.

Geplaatst in Nederlandse Gebarentaal | Tags: , , | 5 reacties