Een tijdreis van negentig eeuwen, literatuur, muziek en een terugblik op een taalkundige miskleun van de Volkskrant: dat en nog een beetje meer kwam er voorbij tijdens de eerste Taalshow, gisteravond in een vol Torpedo-Theater te Amsterdam. Blogger dezes praatte de zaak aan elkaar.
Alwin Kloekhorst (rechts)
De tijdreis besloeg drie etappes. De Leidse promovendus Peter Alexander Kerkhof traceerde de oorsprong van het Nederlands naar de vijfde eeuw, toen het Nederlands en het Duits ieder huns weegs begonnen te gaan. Met een vet vroegmiddeleeuws accent liet hij horen hoe onze taal toen moet hebben geklonken: “Ik skolde gerno van iu vior appelo kôpian” oftewel ‘ik zou graag vier appels van u kopen’.
Dr. Alwin Kloekhorst, eveneens uit Leiden, deed de tweede etappe, die naar nóg eerdere voorgangers van het Nederlands leidde. Hij kwam ten slotte uit bij het Proto-Indo-Europees, waarvan de sprekers zo’n 5500 jaar geleden moeten hebben geleefd. De discussie wáár die leefden, is nu eindelijk wel zo’n beetje beslecht, vertelde Kloekhorst tevreden: in de Oekraïense steppe.*
Toen de Indo-Europeanen nog in Oekraïne leefden, moet er in Nederland dus iets heel anders zijn gesproken – maar wat? Op die lastige vraag wist de Utrechtse taalwetenschapper prof. dr. Peter Schrijver, op basis van eigen onderzoek, een begin van een antwoord te geven. Goeie kans dat die taal hierheen is gebracht door de eerste boeren, redeneerde hij, want die verspreidden zich zo’n negenduizend jaar geleden geleidelijk over heel Europa, waar tot dan toe jagers en verzamelaars het rijk alleen hadden. En wat spraken die boeren? Dat is verre van zeker, maar mogelijk behoorde hun taal tot dezelfde familie als het Soemerisch (Irak), het Hattisch (Turkije) en het Minoïsch (Griekenland). Die drie talen lijken aan elkaar verwant te zijn, de agrarische nieuwkomers waren zeker afkomstig uit het oostelijke Middellandse Zeegebied en een aantal zeer oude woorden in het Nederlands, zoals erts en leeuwerik, zijn etymologisch gezien goed met die theorie te rijmen. Lees verder →
In de gebiedende wijs laten we het onderwerp meestal weg, maar niet altijd, schrijft Hans Bennis in zijn boek Korterlands (net verschenen, met veel plezier gelezen). Voorbeeld: de zin Doe jij eens niet zo raar is even correct als Doe eens niet zo raar. Bennis noemt dat op bladzijde 144, in het kader van een hele redenering. Ik ruk het hier even uit zijn verband omdat het me aan het denken zette – dat doet Korterlands wel vaker.
Gaston Dorren, taaljournalist 