(20) Hij waste zo’n beetje iedereen

Voornaamwoorden herbergen vaak verrassingen. Het Friese men schijnt te impliceren dat je óók jezelf bedoelt; anders zeg je se. Het Scandinavische sin, een broertje van ons zijn, kan alleen maar terugslaan op het onderwerp van de zin, net zoals bij ons het woordje zich dat moet. Het Spaanse woord ustedes is in Europa beleefd (‘u’), maar in Latijns Amerika niet speciaal (‘jullie’).

En zo stuitte ik vandaag op een merkwaardigheid van het Sardisch, de taal van Sardinië. Of om heel precies te zijn: van de zuidelijke variant daarvan, het Campidanese, want daar ging de grammatica over die me in handen viel. Je komt nog eens ergens als je een boek schrijft waarin je drie Romaanse talen fileert.

In het Sardisch is het woord voor ‘ons’ als lijdend voorwerp: si. En het woord voor ‘jullie’ als lijdend voorwerp: ook si. En het woord ‘zich’: ook al si. De zinnen ‘Andria waste ons’, ‘Andria waste jullie’ en ‘Andria waste zich’ luiden in die taal dus waarschijnlijk precies hetzelfde – die ene Andria waste zo’n beetje iedereen. Het eerste si is een afgesleten vorm van nosi (Frans: nous), het tweede van bosi (Frans: vous), terwijl het derde si niet afgesleten is (Frans: se).

Dat is natuurlijk curieus. Levert dat geen misverstanden op, met alle hilariteit, vendetta’s en Kamervragen van dien?

Ach wel nee, mensen raken niet zo snel in de war. Om te beginnen zijn allerlei andere vormen van de derde persoon en van de eerste en tweede persoon meervoud wél anders. Het bezittelijk voornaamwoord bijvoorbeeld: suu, nostu, bostu. Bovendien beseffen de sprekers al sinds hun knikker- en springtouwdagen dat het woord si driedubbelzinnig is. Net zoals wij weten dat leiden en lijden hetzelfde klinken, en daarom soms erbij zeggen ‘met lange ij’ of ‘met korte ei’.

Deze informatie komt natuurlijk niet in mijn boek; daarin komt alleen die andere taal van Sardinië aan de orde, het Italiaans. Aardig aan het Italiaans is trouwens dat ze daar in de standaardtaal niet alleen ‘hun hebben’ zeggen (loro hanno), maar ook ‘haar heeft’ en ‘hem heeft’ (lei ha en lui ha). Ja ja, dat zeggen ze in la bella lengua. En dan nog toch Songfestivals winnen. Kennelijk kan dat!

****

Dit is aflevering 20 van een doorlopende serie over het schrijven van mijn boek ‘Leer in zeven dagen zeven talen lezen’.

Dit bericht werd geplaatst in 7D7T, vreemde talen en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op (20) Hij waste zo’n beetje iedereen

  1. Henk Wolf zegt:

    Hallo, Gaston!

    Het Friese ‘men’ heeft eigenlijk twee verschillende gebruikswijzen die van de Nederlandse afwijken:

    1. het kan een algemene referentie hebben (naar mensen in hun algemeenheid verwijzen), zoals het Nederlandse ‘je’: ‘Je kunt geen ijzer met je handen breken’: ‘Men kin gjin izer mei de hannen brekke’;
    2. het kan naar een specifieke persoon verwijzen en uit de context wordt dan duidelijk wie dat is. Vaak is het de spreker zelf. Het lijkt dat wel wat op het Nederlandse voetballers-‘je’: ‘Een ander maakt de boel vuil en ik kan alles opruimen’: ‘In oar makket de brot smoarch en ik kin alles oprêde’.

    Het gebruik van ‘men’ op de manier van het Nederlandse ‘men’ komt in het Fries overigens ook wel voor, maar het wordt vaak (en mogelijk ten onrechte) als hollandisme beschouwd en daarom in leer- en adviesboeken als ‘slecht Fries’ afgekeurd.

    Vriendelijke groet,
    Henk Wolf

    Like

    • Gaston zegt:

      Dank je, Henk!
      Ik baseerde me overigens op Jan Popkema’s Basisgrammatica Fries, waar hij schrijft (blz. 92): Men betekent in het Fries zoveel als ‘ik en de anderen’; het sluit dus, in tegenstelling tot Nederlands men, de spreker in.

      Like

      • Henk Wolf zegt:

        Zo wordt het vaak uitgelegd in grammatica’s en leerboeken, maar mijn ervaring is dat lezers niet altijd begrijpen wat daar nou precies mee wordt bedoeld. Het prescriptieve aspect wordt dan bovendien over het hoofd gezien.

        Ik zie dat ik ook wat verkeerd opgeschreven heb. Je had het waarschijnlijk al begrepen, maar m’n laatste voorbeeldzin had natuurlijk moeten zijn: “In oar makket de brot smoarch en men kin alles oprêde”.

        Complimenten trouwens voor je mooie weblog!

        Vriendelijke groet,
        Henk

        Geliked door 1 persoon

Laat een reactie achter op Henk Wolf Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s