(25:) Een weeffoutje in het woordenweb

Ongelukken schijnen zich bij voorkeur in kleine hoekjes op te houden, duivels verbergen zich graag in details en soms betekenen woorden precies het omgekeerde van wat ze lijken te betekenen. Deze week stuitte ik op een groepje Scandinavische woorden waarvoor dat geldt: het Zweedse skrupulös, het Deense skrupelløs en het Noorse skruppelløs.

Raad eens: wat betekenen die?

Allemaal ‘scrupuleus’, denk je? Geen rare gedachte. Tenslotte schrijven de Scandinaviërs liever k dan c, en ø of ö in plaats van onze eu. Franse leenwoorden als melodieus, rigoureus en nerveus zien er in het hoge noorden uit als melodiøs, rigorøs en nervös.

Maar skrupelløs, skruppelløs en skrupulös vormen een ingewikkelder setje. Slechts een van de drie betekent ‘scrupuleus’, en wel het Zweedse. Het Deens en het Noors hebben daar ook een woord voor, maar dat luidt skrupuløs. En dat is niet wat hierboven stond – zoek de verschillen!

Het belangrijkste verschil zit hem in de l. De woorden met dubbele l eindigen niet op het Franse -øs, maar op ‑løs, de Scandinavische versie van ons achtervoegsel ‑loos. Iemand die skrup(p)elløs is, is dus het tegendeel van skrupulös! Zo iemand is skrupelfri, zoals de Zweden zeggen; unscrupulous, met een Engels woord; sans scrupules en zonder scrupules, om het op zijn Frans en Nederlands uit te drukken.

Op de een of andere manier hebben de West-Europese talen een lekker verwarrend zootje van dit begrip weten te maken: scrupuleloos, scrupulevrij, onscrupuleus, zonder scrupules. Deze verwarring is niet uniek, maar wel uitzonderlijk. Meestal vormen de West-Europese talen een dicht web van woorden dat je van taal tot taal naar de juiste betekenis leidt. En gelukkig maar. Anders zou de titel van mijn boek, Leer in 7 dagen 7 talen lezen, een onmogelijke uitdaging behelzen.

*****

Dit is aflevering 25 van een doorlopende serie over het schrijven van mijn boek ‘Leer in zeven dagen zeven talen lezen’.

Dit bericht werd geplaatst in 7D7T en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

4 reacties op (25:) Een weeffoutje in het woordenweb

  1. Arnoud van den Eerenbeemt zegt:

    Løk! Deze doctorandus Noors leest met plezier over jouw vondsten in de Noordse talen. Zoekwerk leert mij op https://naob.no/ordbok/skruppel dat de skruppel onder meer een verouderde maat voor de apothecaire bereiding van geneesmiddelen is. Zonder verder te zoeken neem ik eventjes aan dat dit woord onze grein betreft. Geen greintje fatsoen hebben = zonder scrupules zijn.

    Geliked door 1 persoon

Laat een reactie achter op Gaston Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s